Nhà thơ, doanh nhân Lâm Xuân Thi, CEO Martin 107 - người bền bỉ đi qua nhiều thập kỷ bằng thơ ca, kinh doanh tử tế, thiện nguyện âm thầm và tấm lòng nghĩa khí với bạn bè, bằng hữu.
Người đàn ông trân quý chữ tình
Doanh nhân, Nhà thơ Lâm Xuân Thi
Giữa một thời đại sống nhanh, nghĩ nhanh, thành công nhanh và cũng dễ quên nhau rất nhanh, Lâm Xuân Thi hiện lên như một trường hợp đặc biệt. Anh không phải mẫu người ồn ào xuất hiện trước công chúng bằng những tuyên ngôn lớn. Cũng không phải kiểu doanh nhân thích đặt mình ở trung tâm sân khấu cuộc đời. Với nhiều người, Lâm Xuân Thi trước hết là ông chủ thương hiệu xe đạp Martin 107, một cái tên từng gắn với ký ức của nhiều thế hệ học sinh, sinh viên và người lao động Việt Nam. Nhưng với bạn bè văn chương, anh còn là nhà thơ của những câu chữ mềm mại, nhân hậu, đôi khi buồn mà không bi lụy, lãng mạn mà không xa rời đời sống.
Điều làm nên một Lâm Xuân Thi khó trộn lẫn không chỉ là sự kết hợp giữa doanh nhân và thi sĩ, giữa kinh doanh và thơ ca, mà là cách anh sống với bạn bè, với nguời thân và với cả những người anh không quen biết. Người ta có thể giàu bằng tiền bạc, bằng tài sản, bằng thương hiệu, bằng danh tiếng, nhưng anh lại giàu theo một cách khác: giàu bằng nghĩa tình, bằng những cuộc gặp gỡ thân tình, những người bạn đã không bỏ quên, những hoàn cảnh khó khăn đã từng lặng lẽ đưa tay nâng đỡ.
Có lẽ vì vậy, khi nhắc đến anh, nhiều người không chỉ nói về Martin 107, không chỉ nói về thơ, mà thường nhắc đến hai chữ nghĩa tình.
Nhiều lần, tôi nghe vài người bạn kể lại từng mượn tiền anh Thi trong lúc túng quẫn, thật kỳ lạ là chưa bao giờ anh Thi ''đòi nợ'' lần nào, dù lời hứa đã quá hạn từ nhiều tháng, nhiều năm trước đó. Từ đó mới có câu chuyện một người vay mượn từ năm 1998, đến tận vài mươi năm sau, khi họ đã sắp xếp xong cuộc đời mình, họ tìm đến để cảm tạ anh bằng những câu chữ chân thật, trân trọng.
Tôi không phải là một trong những người bạn thân thiết nhất của anh, cũng không phải người thường xuyên gặp gỡ hay đồng hành cùng anh trong công việc và cuộc sống. Thế nhưng điều khiến tôi luôn trân quý là suốt hơn một thập kỷ qua, anh chưa từng một lần "quên" tôi trong những dịp đặc biệt. Từ Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21-6 đến Quốc tế Phụ nữ 8-3, năm nào cũng vậy, luôn có một lời chúc, vài dòng chữ, hoặc một món quà nhỏ được gửi đến bằng tất cả sự chân thành.
Đó không phải những món quà đắt tiền hay mang giá trị vật chất lớn lao. Nhưng phía sau mỗi món quà là sự tinh tế của một người biết quan tâm đến người khác, là sự trân trọng mà anh dành cho những mối quan hệ đã đi cùng mình qua năm tháng. Tôi hiểu rằng, để nhớ đến một người trong một dịp đặc biệt đã khó, nhưng để duy trì sự quan tâm ấy bền bỉ suốt nhiều năm liền lại là điều không phải ai cũng làm được. Vừa hạnh phúc, vừa biết ơn, tôi lại vừa áy náy vì mình chẳng thể tặng lại gì cho xứng với thứ tình cảm vô tư, đằm thắm ấy!
Từ Martin 107 đến một cách làm giàu có trách nhiệm
Trong hành trình của Lâm Xuân Thi, Martin 107 không chỉ là một thương hiệu kinh doanh. Đó còn là dấu mốc của một thế hệ tiêu dùng Việt Nam, một phần ký ức đô thị, một biểu tượng gần gũi với tuổi học trò, sinh viên và những người bắt đầu hành trình mưu sinh trên chiếc xe đạp. Không phải ngẫu nhiên mà nhiều bài viết về anh thường nhắc đến Martin 107 như một phần đời không thể tách rời. Thương hiệu ấy gắn với sự bền bỉ, với thị trường xe đạp từng có giai đoạn sôi động, rồi bước vào những năm tháng cạnh tranh khốc liệt khi xe máy, xe điện, phương tiện công nghệ và lối sống đô thị thay đổi.
Có lần, Lâm Xuân Thi từng được nhắc đến với quan niệm kinh doanh là cách tốt nhất để làm từ thiện hiệu quả. Câu nói ấy nghe đơn giản nhưng chứa một triết lý rõ ràng. Muốn giúp người khác lâu dài, lòng tốt thôi chưa đủ. Lòng tốt cần có nền tảng, có năng lực tổ chức, có sự bền bỉ và có nguồn lực thực tế. Thiện nguyện không thể chỉ là một cơn xúc động nhất thời, càng không nên là một cuộc trình diễn cảm xúc. Thiện nguyện, nếu đi đến tận cùng, phải là một lựa chọn sống.
Ở Lâm Xuân Thi, lựa chọn ấy kéo dài qua nhiều thập kỷ. Anh không chỉ giúp khi thuận lợi, không chỉ xuất hiện khi dư luận chú ý, không chỉ trao đi trong những dịp cần hình ảnh. Những người từng đồng hành với anh trong các hoạt động cộng đồng đều nhận ra một điểm, anh thường đứng sau, ít nói về mình, nhưng khi cần thì có mặt. Bạn bè làm báo, viết văn nhiều vô kể, nhưng khi ai đề nghị được viết về mình, anh lại từ chối, nhưng khi họ cần sự chung tay trong một dự án thiện nguyện, ý nghĩa nào đó, nhà thơ lại có mặt. Chính sự có mặt ấy mới là thứ làm nên niềm tin.
Hành trình thiện nguyện âm thầm qua nhiều thập kỷ
Nói về Lâm Xuân Thi mà không nhắc đến thiện nguyện là một thiếu sót. Trong nhiều năm, Martin 107 và Lâm Xuân Thi được nhắc đến trong các hoạt động đồng hành cùng những hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ đồng bào miền Trung trong thiên tai, gắn bó với những chương trình xã hội và những nghĩa cử dành cho cộng đồng. Có những chuyến đi không ồn ào, có những đóng góp không cần bảng tên lớn, có những lần giúp đỡ chỉ được bạn bè kể lại sau này. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại làm nên sức nặng của nghĩa tình.
Giữa đời sống hiện đại, thiện nguyện đôi khi bị kéo vào vòng xoáy truyền thông, nơi hình ảnh có thể lớn hơn hành động, nơi cảm xúc có thể được dàn dựng để tạo hiệu ứng. Vì vậy, sự âm thầm của Lâm Xuân Thi trở thành một giá trị đáng quý. Anh không biến lòng tốt thành chiến dịch quảng bá. Anh không dùng sự tử tế để trang trí cho thương hiệu. Anh làm như một người thấy mình còn có thể làm được điều gì đó cho người khác, thì phải làm.
Thậm chí những người bạn nhận được quà muốn post hình ảnh lên Facebook để vừa khoe vừa cảm ơn anh, anh cũng ''cản'' lại. Anh ngại.
Nhà thơ không... in thơ, người sống chậm với chính bản thân mình
Điều thú vị ở Lâm Xuân Thi là anh làm thơ đã lâu, có thơ đăng trên nhiều tờ báo văn chương, có tác phẩm được nhạc sĩ phổ nhạc, có dấu ấn trong đời sống thơ ca, nhưng lại không vội vã bước ra như một người muốn khẳng định danh xưng thi sĩ bằng mọi giá. Có người gọi anh là nhà thơ lạ cũng vì vậy. Lạ không phải vì thơ anh khó hiểu, mà vì anh đi ngược lại tâm lý phổ biến của thời đại, nơi ai cũng muốn được gọi tên, được xuất hiện, được ghi nhận thật nhanh.
Lâm Xuân Thi dường như không quá vội với thơ, anh viết như một nhu cầu tự thân, như cách trò chuyện với lòng mình, với bạn bè, với những nỗi niềm không thể nói bằng ngôn ngữ đời thường. Thơ anh thường có nét mềm, buồn, lãng mạn, nhân hậu, đôi khi là cảm giác cô đơn rất nhẹ. Đó không phải thứ cô đơn làm người đọc nặng lòng, mà là một khoảng lặng để con người nhìn lại mình giữa dòng đời ồn ã.
Sự lãng mạn của Lâm Xuân Thi không phải kiểu lãng mạn bay bổng đến mức xa rời thực tế. Nó là sự lãng mạn của một người đã đi qua đời sống kinh doanh, đã hiểu những va đập của thị trường, đã biết tiền bạc quan trọng ra sao, nhưng vẫn không để tâm hồn mình khô lại. Có lẽ vì vậy, thơ anh chạm được đến nhiều nhạc sĩ. Khi những câu thơ ấy được phổ nhạc, chúng bước ra khỏi trang giấy để đến gần hơn với công chúng, trở thành giai điệu, thành ký ức, thành những khoảnh khắc có thể ngân lên trong lòng người.
Với Lâm Xuân Thi, thơ không phải chiếc áo để khoác vào cho sang trọng. Thơ là phần mềm nhất, thật nhất và riêng nhất trong con người anh. Một doanh nhân có thể được nhận diện qua thương hiệu, qua hệ thống cửa hàng, qua những thành công trên thị trường. Nhưng một thi sĩ chỉ thật sự được nhận diện qua cách anh nhìn đời. Ở Lâm Xuân Thi, cái nhìn ấy nghiêng về phía bao dung.
Quỹ Tình Thơ và cách anh giữ lửa cho văn chương
Một dấu ấn đặc biệt khác trong đời sống của Lâm Xuân Thi là Quỹ Tình Thơ, nơi anh cùng những người bạn văn chương góp phần nâng đỡ, chia sẻ và giữ ấm cho đời sống thi ca. Trong một thời đại mà thơ không còn là trung tâm của đời sống giải trí đại chúng, việc dành tâm sức và nguồn lực cho thơ là một lựa chọn không dễ giải thích bằng lý trí kinh doanh. Nhưng chính điều đó cho thấy phần sâu nhất trong con người Lâm Xuân Thi.
Thơ vốn không phải lĩnh vực dễ sinh lợi, người làm thơ thường sống nhiều bằng đam mê hơn là thị trường. Những người giữ được tình yêu với thơ qua nhiều thập kỷ lại càng hiếm. Vì vậy, một doanh nhân bỏ công sức, tiền bạc và thời gian để duy trì một không gian cho thơ, để kết nối những người viết, để tôn vinh những giá trị tinh thần, là điều đáng trân trọng. Đó không chỉ là tình yêu văn chương, mà còn là ý thức gìn giữ một phần đẹp đẽ của đời sống.
Điều đáng quý là các hoạt động ấy không được xây dựng như một công cụ đánh bóng tên tuổi. Lâm Xuân Thi đến với thơ bằng sự trong sáng của một người yêu thơ thật lòng. Anh không dùng thơ để làm mềm hình ảnh doanh nhân, cũng không dùng doanh nhân để làm lớn danh xưng nhà thơ. Hai phần ấy tồn tại trong anh một cách tự nhiên. Kinh doanh giúp anh có điều kiện để phụng sự. Thơ giúp anh giữ được sự mềm mại trong tâm hồn. Thiện nguyện giúp anh trả lại cho đời một phần những gì mình nhận được.
Ở góc nhìn đó, Lâm Xuân Thi là một người hiếm. Hiếm vì anh không tách rời vật chất và tinh thần như hai cực đối lập. Anh hiểu rằng một đời sống đủ đầy không chỉ cần tiền bạc, cũng không chỉ cần cảm xúc. Con người cần cả hai, cần khả năng làm ra giá trị và cần khả năng yêu thương. Khi hai điều ấy gặp nhau trong một con người, đời sống của họ thường có chiều sâu.
Nghĩa khí với bạn bè, bằng hữu
Nếu thiện nguyện nói lên tấm lòng với cộng đồng, thì cách Lâm Xuân Thi đối đãi với bạn bè lại nói lên cốt cách của anh trong đời sống gần gũi. Có những người tử tế với đám đông nhưng lạnh nhạt với người thân quen. Có những người sẵn sàng xuất hiện ở nơi đông người nhưng lại vắng mặt khi bạn bè cần một bàn tay. Lâm Xuân Thi dường như không thuộc kiểu đó.
Bạn bè nhắc đến anh thường nhắc đến sự đôn hậu, sự ý tứ, sự nghĩa khí. Nghĩa khí ở đây không phải vẻ mạnh mẽ ồn ào, không phải những lời tuyên bố lớn. Nghĩa khí đôi khi là nhớ đến nhau lúc khó, là không quay lưng khi bạn gặp hoạn nạn, là trân trọng tình cũ, là không để thành công làm mình xa cách những người đã đi qua đời mình.
Trong thời đại sống vội, quan hệ con người cũng dễ trở nên vội: kết nối nhanh, rồi rời xa nhau cũng nhanh, những khái niệm như bằng hữu, tri kỷ, nghĩa tình nghe có vẻ cũ. Nhưng chính vì cũ mà chúng càng quý. Bởi những giá trị bền lâu thường không cần thời thượng. Chúng chỉ cần được giữ gìn.
Lâm Xuân Thi là người tích cóp tình cảm ngày qua ngày. Anh không tiêu xài tình cảm như một thứ để mua vui. Anh giữ nó, vun nó, trả nó về đúng nơi cần đến. Sự giàu có của anh vì vậy không nằm ở vẻ ngoài của một doanh nhân thành đạt, mà ở số người có thể nhớ đến anh bằng sự ấm áp. Có những người đi qua đời người khác như một tiếng động. Có những người đi qua rồi để lại một khoảng sáng. Lâm Xuân Thi, trong ký ức của nhiều bằng hữu, có lẽ thuộc về khoảng sáng ấy.
Lãng mạn nhưng chung tình, giàu có nhưng không đánh mất sự mềm mại
Một trong những nét đẹp nhất ở Lâm Xuân Thi là sự chung tình. Chung tình không chỉ trong tình yêu đôi lứa, mà còn trong cách anh gắn bó với những điều mình đã chọn. Anh chung tình với thơ, với bạn bè, với những hành trình thiện nguyện, với thương hiệu mình gây dựng, với những giá trị nhân văn mà anh tin là đúng. Trong một thế giới thay đổi quá nhanh, sự chung tình ấy trở thành một dạng bản lĩnh.
Người lãng mạn thường dễ bị hiểu là mơ mộng. Nhưng với Lâm Xuân Thi, lãng mạn không khiến anh yếu đi. Ngược lại, nó giúp anh giữ được phần người trong những môi trường dễ làm con người trở nên khô cứng. Kinh doanh cần tính toán, nhưng nếu chỉ tính toán, người ta dễ mất cảm xúc. Thiện nguyện cần lòng tốt, nhưng nếu chỉ có cảm xúc mà thiếu sự bền bỉ, việc tốt khó đi xa. Thơ cần rung động, nhưng nếu thiếu trải nghiệm sống, thơ dễ thành lời đẹp mà mỏng. Lâm Xuân Thi có lẽ may mắn vì trong anh những điều ấy không loại trừ nhau.
Anh có thể là người của thương trường, nhưng nhưng ở nhà anh là một người chồng thương vợ, một người cha quý con. Anh có thể là người của thi ca, nhưng không trốn đời trong thi ca, không lãng mạn đến mức đánh mất sự chân thực trong đời sống. Anh đã đồng hành cùng ''người thương'' Kim Chi Đỗ qua nhiều thập kỷ, vẫn lãng mạn và nhẹ nhàng như những ngày đầu. Tình yêu của Lâm Xuân Thi được bạn bè, người quen chứng kiến qua bao năm tháng, sự chung thuỷ đến mức không tưởng ấy đã khiến bạn bè cũng phải ngạc nhiên rồi vun đắp bằng sự ngưỡng mộ, yêu mến.
Giàu có mà vẫn đôn hậu là điều không dễ. Thành công mà vẫn giữ được sự khiêm nhường và bền chặt với gia đình lại càng khó. Nhiều người sau khi có vị thế thường vô tình dựng lên quanh mình những bức tường. Lâm Xuân Thi, qua cách bạn bè và văn giới nhắc đến, lại giống người mở ra những cánh cửa. Cửa cho thơ, cửa cho thiện nguyện, cửa cho tình bạn, cửa cho tình yêu, cửa cho những người còn cần một sự nâng đỡ nào đó giữa đời.
Thời đại này không thiếu người giỏi, không thiếu người giàu, không thiếu người nổi tiếng. Nhưng có lẽ điều xã hội thiếu nhất là những người tử tế một cách bền bỉ. Tử tế một lần có thể là cảm xúc. Tử tế nhiều năm mới là nhân cách. Lâm Xuân Thi được nhắc đến không phải vì anh hoàn hảo, mà vì anh giữ được một nhịp sống rất riêng giữa dòng đời nhiều biến động.
Một Lâm Xuân Thi giữa thời đại sống gấp - Nghĩa tình là di sản bền lâu nhất
Nếu một ngày nào đó người ta nhìn lại hành trình của Lâm Xuân Thi, có thể Martin 107 sẽ được nhắc như một thương hiệu quen thuộc. Thơ anh sẽ được nhắc như một phần đời sống văn chương và âm nhạc. Những hoạt động thiện nguyện sẽ được nhắc như dấu vết của một tấm lòng biết cho đi. Nhưng có lẽ điều ở lại lâu nhất vẫn là nghĩa tình.
Bởi thương hiệu có thể thay đổi theo thị trường. Thơ có thể được đọc nhiều hay ít tùy thời. Những chương trình thiện nguyện có thể được ghi nhớ bằng tư liệu. Nhưng nghĩa tình thì sống trong lòng người. Nó không cần bảng vàng. Nó không cần khẩu hiệu. Nó chỉ cần được nhắc lại bằng một giọng trìu mến, rằng có một người như thế, một người đã sống với bạn bè bằng sự trân quý, sống với cộng đồng bằng lòng trắc ẩn, sống với thơ bằng sự chung tình và sống với đời bằng một trái tim không vội.
Giữa thời đại mà nhiều giá trị bị cuốn đi bởi tốc độ, Lâm Xuân Thi giống như một lời nhắc dịu dàng rằng sống chậm không phải là tụt lại. Sống sâu không phải là lỗi thời. Chung tình không phải là yếu mềm. Nghĩa khí không phải là điều xa xỉ. Và giàu có nhất, sau cùng, có lẽ không phải là sở hữu bao nhiêu tiền, mà là còn bao nhiêu người nhớ đến mình bằng lòng biết ơn, thương mến và kính trọng. Đó là một Lâm Xuân Thi hiếm có khó tìm, người đã tích cóp yêu thương qua từng ngày, để rồi khi nhìn lại, tài sản lớn nhất không chỉ là một thương hiệu, không chỉ là những vần thơ, mà là một đời sống được nâng đỡ bằng chữ tình.
“Không nhìn xuống, chẳng trông lên
Không danh phận cũng không tên tuổi mình
Đời cao thấp chẳng phân minh
Ta cao lắm cũng linh tinh phận người…”
Trần Nguyên Thảo
một người bạn của Lâm Xuân Thi
